• điện thoại0908 120 626 - (028) 38570686
  • map167 Ngô Quyền - P.6 - Q.10 - TP.Hồ Chí Minh
Chuyên khoa

CÁC BIỆN PHÁP ĐIỀU CHỈNH DINH DƯỠNG CHO BỆNH NHÂN BPTNMT

 

CÁC BIỆN PHÁP ĐIỀU CHỈNH DINH DƯỠNG CHO BỆNH NHÂN BPTNMT

 

 

.

 

 

Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính là căn bệnh mãn tính trên đường hô hấp và thường dẫn đến tàn phá hô hấp. Tuy là bệnh của phổi nhưng bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính không chỉ có những rối loạn ở cơ quan mà còn có những ảnh hưởng xấu trên toàn thân, đặc biệt là thường gây suy dinh dưỡng. Suy dinh dưỡng vốn là hậu quả của bệnh, ngược lại lhi nếu người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đã bị suy dinh dưỡng thì chính tình trạng suy dinh dưỡng này lại làm cho căn bệnh càng có chiều hướng xấu đi. Ngoài ra cũng có một số cô bác béo phì hoặc dư cân vì ít vận động. Tình trạng dư cân này cũng ảnh hưởng không tốt đến bệnh phổi vì làm cho tim và phổi phải hoạt động nhiều hơn và vì lớp mỡ bụng quá dày làm hạn chế hoạt động của cơ hoành (là lớp cơ ngăn cách giữa bụng và ngực, chịu trách nhiệm chính cho các động tác hô hấp) nên cô bác dễ bị mệt, khó thở. Hơn nữa, phần lớn các cô bác ở nhóm dư cân béo phì mặc dù có số cân nặng rất cao nhưng đa phần là lớp mỡ, còn lớp nạc (tức là bắp thịt) thì rất mỏng, tỉ lệ nạc – mỡ mất cân đối và như vậy các bắp cơ hô hấp không làm tốt được nhiệm vụ của mình. Như vậy thừa cân hay thiếu cân đều không tốt cho bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, cô bác phải luôn luôn giữ cho cơ thể cân đối, khỏe mạnh mới có thể sống chung với căn bệnh với chất lượng cuộc sống tốt nhất.

 

 

Cách tự đánh giá tình trạng dinh dưỡng

Làm sao biết được mình thuộc nhóm suy dinh dưỡng, dư cân hay vẫn còn cân đối? Để trả lời câu hỏi này cô bác phải biết cách tự đánh giá tình trạng dinh dưỡng của mình. Thông thường có 2 cách đánh giá.

Cách 1: Dựa trên cân nặng lý tưởng. Muốn tính cân nặng lý tưởng của mình, cô bác dùng công thức sau:

            Nam: CNLT (kg) = Chiều cao (cm) – 100

            Nữ  : CNLT (kg) = Chiều cao (cm) – 110

Sau khi tính được cân nặng lý tưởng của mình, cô bác so sánh cân nặng thực sự của mình với cân nặng lý tưởng này, nếu tăng cao hơn 10% là bị béo phì, còn nếu thấp hơn 10% thì là suy dinh dưỡng, còn lại là cân đối.

Ví dụ: Một bác trai có chiều cao là 1,60 m thì cân nặng lý tưởng phải là

            CNLT = 160(cm) – 100 = 60 kg

10% của 60kg là 6 kg, vậy nếu cân nặng bác trai < 54kg là suy dinh dưỡng, từ 54 đến 66kg là trung bình, cân đối còn > 66kg là dư cân.

Cách tính này không được chính xác lắm.

 

Cách 2: Cách tính này dùng công thức căn cứ trên cả cân nặng và chiều cao nên được xem là chính xác hơn và được gọi là công thức tính chỉ số chiều cao – cân nặng (danh từ quốc tế là BMI).

            BMI =  Cân nặng (tính bằng Kg)/ (Chiều cao tính bằng mét)2

Công thức này áp dụng chung cho cả nam lẫn nữ.

Đối với người châu Á,        BMI < 18 là Suy dinh dưỡng

                                                BMI = 18 – 25 : Cân đối

                                                BMI > 25: Dư cân

Ví dụ: Một bác mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính có cân nặng 45Kg, chiều cao 1,65 mét. Vậy theo công thức, BMI tính được là:

                                                BMI =   45        =  45  = 16,5 kg/m2   

                                                            (1,65)2    2,72

            Chỉ số BMI của bác < 18, vậy bác thuộc nhóm suy dinh dưỡng.

 

 

Cách điều chỉnh tình trạng suy dinh dưỡng

Sau khi cô bác tính toán và biết được tình trạng dinh dưỡng của mình, qua đó cô bác sẽ có những thái độ và biện pháp khác nhau tùy theo từng nhóm bệnh cân đối, suy dinh dưỡng hay dư cân.

Nhóm bệnh nhân cân đối: Xin chúc mừng quý cô bác thuộc nhóm này. Đây là tình trạng lý tưởng nhất cho cơ thể nên cô bác không cần phải điều chỉnh gì cả! Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là phải làm sao duy trì được tình trạng này lâu dài. Cô bác nên tự theo dõi cân nặng của mình thường xuyên (hàng tháng) và luôn luôn có ý thức đề phòng suy dinh dưỡng bởi vì suy dinh dưỡng rất dễ xảy ra ở những giai đoạn sau của bệnh. Chọn lựa thức ăn đầy đủ chất dinh dưỡng và nhớ uống đủ nước mỗi ngày. Lượng nước trung bình hàng ngày là 1 – 1,5 lít, có thể trừ bớt nếu cô bác dùng thức ăn có chứa nhiều nước. Vì cảm giác khát nước của người lớn tuổi thường bị giảm đi nên cô bác nên lường sẵn lượng nước cần thiết mỗi ngày và phải cố gắng uống cho hết lượng nước này chứ đừng chỉ uống khi thấy khát. Uống đủ nước rất cần cho người lớn tuổi, hơn thế nữa, đối với người bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, uống đủ nước giúp làm cho đàm loãng để cô bác có thể khạc ra ngoài dễ dàng, nhờ vậy có thể làm giảm bớt khó thở do ứ đọng đàm trong phế quản. Đặc biệt đối với những cô bác phải thở oxy dài hạn tại nhà, khí oxy thường làm cho các chất tiết phế quản dễ bị khô quánh lại nên lại càng phải cần uống cho đủ nước. Ngoài ra, nhu cầu về muối khoáng và vitamin của cơ thể tuy không nhiều nhưng không thể thiếu. Cô bác cần lưu ý trong thực đơn nên bổ sung đầy đủ các chất muối khoáng vốn rất cần cho hoạt động của các bắp cơ (bao gồm cả cơ hô hấp) như ka – li, can – xi, phốt pho…Cô bác nên tham khảo bảng sau đây để có thể chọn lựa cho mình những thức ăn có đủ chất muối khoáng cần thiết và hợp khẩu vị.​

 

 

Thức ăn giàu can – xi

Tôm, cua, ốc, trứng, sữa

Thức ăn giàu phốt –pho

Các loại đậu, mè, thịt cá

Thức ăn giàu ka – li

Thịt bò, gan, cá thu, cua, mực, đậu xanh, cam, chuối, nước dừa

Cuối cùng, rau quả, trái cây tươi đem lại cho cơ thể nhiều vitamin giúp tăng cường sức đề kháng cơ thể giúp cho cô bác phòng tránh được những đợt nhiễm trùng hô hấp rất nguy hiểm.

 

  • Nhóm bệnh nhân suy dinh dưỡng:

Suy dinh dưỡng là tình trạng cần được báo động vì nó làm cho căn bệnh diễn tiến xấu thêm và sự ảnh hưởng qua lại giữa bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và suy dinh dưỡng sẽ trở thành cái vòng lẩn quẩn không thoát ra được. Vì vậy, khi đã bị suy dinh dưỡng, cô bác nên có những biện pháp tích cực để khắc phục tình trạng này. Việc điều chỉnh dinh dưỡng hiếm khi có kết quả ngay trong vài tuần đầu nên cô bác cần phải kiên nhẫn và phải xây dựng kế hoạch cụ thể, tốt nhất là có sự tham vấn hỗ trợ của chuyên gia về dinh dưỡng.

 

Vì nhu cầu năng lượng của người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính vốn đã rất cao mới có thể cung ứng đủ cho hoạt động hô hấp, nhu cầu này còn tăng cao hơn nữa mới đủ để cho người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính bị suy dinh dưỡng có thể tăng cân để đạt được cân nặng trung bình. So với người bình thường, nhu cầu này gấp từ 1,5 đến 2 lần, như vậy trung bình mỗi ngày cô bác phải nạp  vào từ 2000 đến 2500 kcal mới đủ. Như vậy điều quan trọng nhất, cốt lõi nhất trong việc điều chỉnh suy dinh dưỡng cho những cô bác bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là phải làm sao cung cấp được đầy đủ năng lượng cần thiết cho cơ thể mà cơ thể có thể hấp thu được. Việc xây dựng thực đơn cần dựa trên những nguyên tắc sau:

- Chọn những thức ăn chứa nhiều năng lượng mà lại dễ hấp thu. Ưu tiên cho những loại sữa cao năng lượng, với 1 ml sữa có thể cung cấp từ 1 – 2 kcal. Mỗi ngày cô bác uống 2 – 3 ly sữa, mỗi ly # 200 ml là cô bác đã có thêm 400 – 1200 kcal năng lượng rồi!

- Tăng cường lượng chất béo có trong thức ăn đồng thời không ăn quá nhiều chất đường – bột. Chất béo cung cấp nhiều năng lượng hơn so với chất đường bột hoặc chất đạm (1 gram chất đường - bột hay chất đạm chỉ có thể cung cấp 4 kcal trong khi 1 gram chất béo cung cấp đến 9 kcal). Hơn hữa trong cơ thể, phản ứng hoá học đốt cháy chất béo để tạo năng lượng cho tế bào tạo ra ít thán khí hơn so với phản ứng đốt cháy chất đường bột hay chất đạm; mà ở người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, thán khí trong máu tăng cao thường làm cho người bệnh bị mệt. Vì vậy, để bù đắp năng lượng nhanh và hiệu quả, nên tăng cường chất béo thay cho chất đường bột. Tuy nhiên khi sử dụng chất béo, cô bác chỉ nên dùng các loại chất béo có nguồn gốc từ cá hoặc thực vật, tuyệt đối không dùng các loại chất béo động vật để phòng tránh các bệnh tim mạch như thiếu máu cơ tim, nhồi máu cơ tim, tai biến mách máu não… Các loại dầu thực vật dùng tốt nhất là các loại chất béo không no như dầu cải, dầu mè, dầu ô liu, dầu đậu nành… Nếu cô bác có kèm thêm bệnh rối loạn mỡ trong máu, cô bác nên hỏi ý kiến chuyên gia về dinh dưỡng để có những lời khuyên hợp lý trong việc chọn lực thức ăn.

- Xây dựng thực đơn đầy đủ năng lượng là điều kiện cần thiết rồi, cô bác còn phải làm sao đưa lượng thức ăn này vào cơ thể để cho cơ thể hấp thu tốt nhất. Chọn lựa món ăn phù hợp với khẩu vị của mình, chế biến thức ăn có hình thức hấp dẫn kích thích sự thèm ăn, chia ra nhiều bữa ăn nhỏ trong ngày để có thể hấp thu tốt nhất mà không làm căng dạ dày gây mệt…là những phương pháp cô bác có thể áp dụng để giúp ăn được nhiều, ăn ngon miệng.

- Ngoài ra, nước, các chất muối khoáng và vitamin là những chất không thể thiếu được trong thực đơn. Uống đủ nước, ăn trái cây rau quả để có đủ vitamin và chất xơ giúp tăng cường sức đề kháng và chống táo bón. Cô bác cũng đừng quên bổ sung các chất muối khoáng cần thiết cho cơ thể (xem phần “Nhóm bệnh nhân cân đối”).

  • Nhóm bệnh nhân dư cân, béo phì:

Như đã phân tích ở trên, mặc dù dư cân béo phì nhưng phần lớn trường hợp là cô bác dư thừa lớp mỡ nhưng các bắp thịt thường mỏng và yếu ớt, không đảm đương nổi động tác hô hấp. Nguyên nhân thường là do cô bác ít vận động, ít đi lại. Một số cô bác bị khó thở khi gắng sức nên thường tránh vận động để tránh khó thở. Một số cô bác khác có thể có tăng cân nhẹ sau khi bỏ thuốc lá. Điều chỉnh dinh dưỡng trong trường hợp này chủ yếu là tăng cường thể dục và vận động để có thể thay thế dần lớp mỡ bệu bằng khối cơ bắp khỏe mạnh, rắn chắc. Cô bác thường không cần phải kiêng khem nhiều để giảm cân, chỉ cần giảm bớt lượng chất béo trong thức ăn, tăng cường lượng rau quả trái cây. Và quan trọng nhất là phải tập thể dục và vận động hàng ngày hay ít nhất 3 lần mỗi tuần. Vận động trị liệu còn được xem là một biện pháp điều trị không dùng thuốc rất quan trong. Để có thể vận động và thể dục an toàn hợp lý, tránh bị mệt và khó thở khi gắng sức, cô bác cần có những hướng dẫn hợp lý. (Xem bài “Vận động trị liệu trong bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính”.)

Dinh dưỡng trong bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là một khía cạnh rất đặc biệt và ngày nay được giới chuyên môn quan tâm rất nhiều. Điều chỉnh các rối loạn dinh dưỡng cho người bệnh được xem là một biện pháp quan trọng của điều trị không dùng thuốc. Dinh dưỡng lành mạnh cân đối sẽ giúp cho cô bác sống chung với căn bệnh với chất lượng cuộc sống tốt.

 

 

 

 

Đăng ký nhận tin

Hãy để lại tin nhắn để được nhận tin khuyến mãi

Copyright © 2018 Phòng khám hô hấp - BS. Đỗ Thị Tường Oanh All rights reserved.
1