• điện thoại0908 120 626 - (028) 38570686
  • map167 Ngô Quyền - P.6 - Q.10 - TP.Hồ Chí Minh
Chuyên khoa

BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MÃN TÍNH LÀ GÌ?

Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính là căn bệnh khá phổ biến hiện nay, nguyên nhân của bệnh phần lớn là do thuốc lá. Bệnh diễn tiến khá lặng lẽ, trong những giai đoạn sớm thường ít gây ảnh hưởng đến người bệnh nhưng đến những giai đoạn sau thường gây khó thở thường xuyên và dẫn đến tàn phế hô hấp. Việc nhận biết sớm căn bệnh và có những biện pháp điều trị thích hợp có thể giúp làm chậm bớt sự tiến triển của bệnh.

Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính là gì?

  • Bệnh phổi: Bệnh của cơ quan hô hấp
  • Tắc nghẽn: Luồng khí vào ra phổi bị tắc nghẽn do hẹp đường dẫn khí hoặc phế nang bị hư hỏng
  • Mạn tính: Diễn tiến kéo dài nhiều năm

Để cô bác hiểu rõ hơn những rối loạn cơ bản của phổi do hậu quả của bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, trước hết xin trình bày hoạt động giải phẫu sinh lý của hai lá phổi.

            - Khi ta hít vào, không khí sẽ đi qua mũi, họng rồi vào đến khí quản. Từ khí quản, không khí sẽ theo 2 nhánh phế quản gốc phải và trái để vào 2 lá phồi 2 bên. Phế quản gốc mỗi bên sẽ phân chia thành nhiều nhánh nhỏ dần như cành cây và tận cùng của nhánh cây nhỏ nhất là 1 túi khí được gọi là phế nang. Phế nang là nơi chứa khí và có tính đàn hồi co giãn tương tự như quả bong bóng của trẻ nhỏ. Chính tại các phế nang này, khí oxy trong không khí hít vào sẽ được đưa vào máu và dòng máu sẽ mang oxy đến khắp nơi trong cơ thể để nuôi các tế bào. Tất cả các tế bào trong cơ thể đều cần phải có oxy mới hoạt động.

 

Ở người BPTNMT, luôn luôn có tình trạng tắc nghẽn luồng không khí lưu thông trong phổi do 2 hiện tượng. Hiện tượng thứ nhất: Đường kính của các phế quản tức là các đường dẫn khí trong phổi bị hẹp lại do bị co thắt, đồng thời trong lòng phế quản bị sưng phù lên… và bám nhiều đàm nhớt, hậu quả dẫn đến luồng khí đi qua các phế quản rất khó khăn và bị tắc nghẽn lại. Hiện tượng thứ hai: Các phế nang bị mất tính đàn hồi, bị “chai” đi, không còn co giãn được nữa nên khí đi vào các phế nang thường bị kẹt lại, bị nhốt lại khó thoát ra ngoài dẫn đến hiện tượng ứ đọng khí trong phế nang và cũng làm cho luồng khí ra vào phổi bị nghẽn lại.

Phế quản bình thường

Cả 2 hiện tượng trên cuối cùng đều dẫn đến sự tắc nghẽn của luồng khí lưu thông ra vào phổi, làm cho khí oxy vào phổi rất ít và vì thế không đủ lượng oxy cần thiết cho nhu cầu của cơ thể. Người bệnh thường bị khó thở và tình trạng khó thở này thường tăng lên khi người bệnh phải làm những việc gắng sức như đi bộ nhanh, đi cầu thang vì những việc này đòi hỏi nhiều oxy hơn bình thường.

Nguyên nhân dẫn đến bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính

Hiện nay, y học đã khẳng định rằng nguyên nhân của bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính chủ yếu là do thuốc lá. Trong số 100 người bị bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính có đến 90 người đang hút thuốc lá hoặc đã từng hút thuốc lá. Không riêng gì thuốc lá, các loại thuốc hút khác như xì gà, thuốc lào, thuốc rê, ống điếu…cũng đều có thể dẫn đến bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính cả.

Tuy nhiên không phải người nào hút thuốc lá cũng đều bị bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính. Trên thực tế, có những người hút thuốc lá rất nhiều, nghiện thuốc lá rất nặng và hút rất lâu năm nhưng lại không hề bị bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính. Y học hiện nay vẫn chưa giải thích thỏa đáng được điều này và các nghiên cứu đi tìm bản chất của căn bệnh vẫn còn đang được tiến hành trong phòng thí nghiệm. Nói cho dễ hiểu hơn, các nhà khoa học đưa ra giả thuyết rằng trên thế giới có hai nhóm người: một nhóm được gọi là nhạy cảm với thuốc lá nên khói thuốc lá có thể tàn phá hai lá phổi của họ và dẫn đến tàn phế hô hấp. Ở nhóm người này, cai thuốc lá là việc hết sức cần thiết và nên tiến hành càng sớm càng tốt vì sẽ giúp làm chậm đi quá trình sụt giảm chức năng hô hấp. Nhóm người thứ 2 là nhóm không nhạy cảm với thuốc lá nên dù họ hút thuốc lá rất nhiều vẫn không bị BPTNMT. Y học ngày nay vẫn chưa thể biết được rằng một người thuộc vào nhóm này hay nhóm kia, vì vậy tốt hơn hết là chúng ta không nên hút thuốc là hoặc đã hút thuốc thì nên cai thuốc càng sớm càng tốt trước khi quá muộn.

Bên cạnh nguyên nhân chính do hút thuốc lá, còn có những nguyên nhân ít gặp hơn. Như trên đã nói, cứ trong 100 người bị BPTNMT có khoảng 90 người  có liên quan đến thuốc lá, còn 10 người còn lại chưa từng hút thuốc lá, vậy nguyên nhân do đâu? Hầu hết những người này đều sống lâu năm trong môi trường có nhiều khói bụi như các xưởng lao động nhỏ, các  bếp lò đun bằng củi có rất nhiều khói nhưng không khí tù đọng, kém lưu thông…

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính biểu hiện ra sao?

Triệu chứng khởi đầu của bệnh chỉ là ho và khạc đàm thường xuyên, nhất là vào buổi sáng hay vào muà lạnh kéo dài nhiều năm mà chưa có ảnh hưởng gì đến chức năng phổi. Vì thế, người bệnh thường bỏ qua không đi khám cho đến khi buộc phải đi khám vì triệu chứng khó thở hay gọi nôm na là thiếu hơi thở, hụt hơi. Có người thì có cảm giác nặng ngực như có hòn đá to đè lên ngực làm cho không thở được. Khi đã có khó thở thì chức năng hô hấp đã bị ảnh hưởng không hồi phục. Tình trạng khó thở này diễn ra dần dần ngày một nặng hơn: lúc đầu chỉ khó thở khi gắng sức hay khi làm việc nặng, về sau khó thở khi làm việc nhẹ và cuối cùng khó thở ngay cả khi sinh họat cá nhân như thay quần áo, đi vệ sinh… hay thậm chí khi nghỉ ngơi.

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và bệnh hen suyễn

Bệnh hen suyễn và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là hai bệnh khác nhau mặc dù cả hai đều có biểu hiện tương tự nhau như ho, khò khè, khó thở. Vì vậy nên có nhiều cô bác lầm tưởng là mình mắc bệnh hen suyễn. Thật ra bệnh hen suyễn là bệnh thường xuất hiện lúc tuổi nhỏ và có liên quan ít nhiều đến tình trạng dị ứng, còn bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính thường xuất hiện sau tuổi 40 và có liên quan đến hút thuốc lá hoặc tiếp xúc thường xuyên với khói bụi. Có một số cô bác lớn tuổi mới thấy xuất hiện ho, khò khè, khó thở nhưng lại được bác sĩ chẩn đoán là hen suyễn, những trường hợp này khi hỏi kỹ lại trong tiền sử bệnh có những giai đoạn khò khè khó thở rồi bệnh biến mất nhiều năm hoặc nhiều chục năm đến khi lớn tuổi bệnh mới xuất hiện lại. Cũng có một số cô bác mắc bệnh hen suyễn lâu năm nhưng chữa trị không đúng cách lâu ngày có thể dẫn đến tình trạng tắc nghẽn không hồi phục và mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Bệnh hen suyễn và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính có diễn tiến bệnh khác nhau và cách điều trị cũng có phần khác nhau. Để biết rõ cô bác mắc bệnh hen suyễn hay mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, các bác sĩ thường cho cô bác đo hô hấp ký để xác định chẩn đoán. 

Làm thế nào để chẩn đoán bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

           

Khi thấy mình có những triệu chứng như trên, ngay cả những triệu chứng rất ít ỏi, rất âm thầm trong giai đoạn sớm như ho, khạc đàm buổi sáng thường xuyên, cô bác nên đi khám bệnh để xác định xem có bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hay không, nhất là những cô bác thường xuyên làm bạn với khói thuốc lá. Các bác sĩ  sẽ hỏi bệnh các cô bác về tiền sử hút thuốc lá, diễn tiến và sự xuất hiện các triệu chứng như ho, khạc đàm, khò khè, khó thở…

Để xác định chắc chắn có mắc bệnh hay không và cũng để phân biệt với bệnh hen suyễn, các bác sĩ  sẽ cho cô bác đo chức năng hô hấp. Sau khi hít vào hết sức đến khi không còn hít được nữa rồi nín thở lại, cô bác sẽ được ngậm vào ống ngậm, thổi ra thật nhanh và mạnh để làm cho phổi trống cành nhanh càng tốt. Ong thổi được nối với 1 máy đo thể tích luồng khí, và căn cứ vào đó, các bác sĩ sẽ xác định cô bác có mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hay không và nếu có thì đang ở giai đoạn nào của bệnh (Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính được chia làm 4 độ 1,2,3,4). Cô bác cần lưu ý phải thực hiện thật đúng theo sự hướng dẫn của người kỹ thuật viên thì mới có thể có được kết quả đo chính xác, tránh việc phải thực hiện tới lui nhiều lần rất dễ gây mệt. Ngoài ra, để có các kết quả đo chính xác, trước khi đo chức năng hô hấp, cô bác nên tạm ngưng các loại thuốc giãn phế quản đang sử dụng (ngưng Ventolin ít nhất 4 giờ trước khi đo, ngưng Seretide ít nhất 12 giờ trước khi đo).

Tình hình bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính trên thế giới

Trên thế giới, số người phát hiện bị bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính ngày càng tăng cao, thế nhưng các nhà khoa học khẳng định rằng vẫn còn một tỉ lệ không nhỏ những người bị bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính chưa được phát hiện, nhất là những người còn trong giai đoạn sớm của bệnh. Bởi vì bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính có mối liên quan khá chặt chẽ với thuốc lá nên có thể nói chắc chắn rằng ở nơi nào có tỉ lệ hút thuốc lá cao thì nơi đó số người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính cũng cao. Hậu quả của thuốc lá dẫn đến bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính tương tự như một quả bom nổ chậm: Ở những nước Au Mỹ phát triển, khi nền công nghiệp thuốc lá phát triển đến đỉnh cao và hình thành những tập đoàn thuốc lá khổng lồ, họ mở những chiến dịch khuyến khích người dân hút thuốc lá ngày càng nhiều. Khoảng chừng 30 – 40 năm sau đó, số người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính cũng bắt đầu tăng vọt và số trường hợp tử vong do bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính cũng tăng cao. Nhờ các phong trào chống thuốc lá phát triển rầm rộ với sự góp sức của chính phủ, các tổ chức sức khỏe, các đoàn thể…tình hình hút thuốc lá ở các nước này đã giảm hẳn và theo sau đó, tỉ lệ bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính cũng bắt đầu giảm. Thế nhưng, ở các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính do hậu quả của thuốc lá vẫn còn đang hoành hành đáng sợ và tỉ lệ mắc bệnh không ngừng tăng lên.

Hiện nay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là bệnh gây tử vong đứng hàng thứ tư sau bệnh tim mạch, ung thư và tai biến mạch máu não và các nhà khoa học ước tính rằng đến năm 2020, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính sẽ là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ ba trên thế giới.

Tóm lại, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là căn bệnh không thể chữa dứt được, nhưng có thể làm giảm triệu chứng và làm chậm quá trình gây tổn hại ở phổi người bệnh. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính KHÔNG phải là bệnh lây nhiễm từ người này qua người khác. Người lớn mới có thể bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, trẻ em không bị. Phần lớn bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ở từ độ tuổi 40 trở lên. Bệnh diễn tiến kéo dài rất nhiều năm, thỉnh thoảng có thể rơi vào những đợt diễn biến nặng gọi là đợt cấp vì nhiều lý do khác nhau. Hiểu biết rõ về căn bệnh và tuân thủ theo những lời khuyên của bác sĩ sẽ giúp sống chung với bệnh dễ chịu hơn và phòng tránh các biến chứng và diễn biến xấu của bệnh.

Đăng ký nhận tin

Hãy để lại tin nhắn để được nhận tin khuyến mãi

Copyright © 2018 Phòng khám hô hấp - BS. Đỗ Thị Tường Oanh All rights reserved.
1