BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH VÀ THUỐC LÁ

18/10/2022
Tin về các bệnh hô hấp
Lượt xem: 150

Tình hình hút thuốc lá trên thế giới và trong nước

          Theo các số liệu của Tổ chức Y Tế Thế giới, có khoảng 1/3 dân số toàn cầu, tức là khoảng 1.1 tỉ người hút thuốc lá, trong đó có 200 triệu người là phụ nữ. Tính riêng theo giới tính, có 47% nam giới và 12% nữ giới trên toàn thế giới hút thuốc lá. Tỉ lệ này có thay đổi ít nhiều theo từng nước: Ở các nước đang phát triển, 40 đến 70% nam giới hút thuốc lá trong khi chỉ có 2 đến 10% nữ hút thuốc; còn ở các nước phát triển, nam giới hút thuốc lá 30 đến 40%.

Người hút thuốc lá     Ở các nước phát triển        Ở các nước đang phát triển

 Nam                            30 – 40%                               40 – 70%

  Nữ                               20 – 40%                                 2 – 10%

(WHO Tổ chức Sức khỏe Thế Giới 1990)

         Hàng năm, trên toàn thế giới có khoảng 5 triệu trường hợp tử vong do các bệnh có liên quan đến thuốc lá, tức là thuốc lá giết chết xấp xỉ 10000 người mỗi ngày, tương đương với 10 máy bay loại lớn chở khách bị tai nạn mỗi ngy hay nói cách khác cứ mỗi 8 giây có một người chết do thuốc lá... Ước tính đến năm 2030, số người tử vong hàng năm do các bệnh liên quan với thuốc lá sẽ tăng lên 10 triệu người, nhiều hơn cả các trường hợp tử vong do nhiễm HIV, bệnh lao, tai nạn giao thông, tự tử và giết người cộng lại.

         Cứ 2 người hút thuốc lá thì sẽ có 1 người chết vì những bệnh có liên quan đến thuốc lá, trong đó 50% chết ở tuổi trung niên và giảm đi 20 năm tuổi thọ. Mặc dù hiện nay số thuốc lá tiêu thụ hàng ngày ở các nước đang phát triển ít hơn ở các nước phát triển, nhưng con số này đang tăng lên đều đặn và nhanh chóng.

           Tại Việt Nam, có 50 % nam giới và 3,4% nữ giới hút thuốc lá và theo thống kê của Tổ chức Sức khỏe Thế Giới thì tỉ lệ này là cao nhất châu Á. Ở thanh thiếu niên có độ tuổi từ 15 – 24, có  26% các cô cậu này đã làm quen với khói thuốc. Ở người lớn, trên 40% nam cán bộ y tế và 1,3 % nữ cán bộ y tế hút thuốc lá. Nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời, 10% dân số Việt Nam nghĩa là vào khoảng 7,5 triệu người Việt Nam sẽ chết sớm do hút thuốc lá.

Khói thuốc lá và các độc chất

          Khói thuốc lá tạo ra do sự đốt cháy không hoàn toàn các sợi thuốc lá. Khi thuốc hỗn hợp của hai thành phần:

          - Luồng khói chính xuất phát từ đầu ngậm của điếu thuốc mỗi khi người hút rít một hơi thuốc rồi sảng khối thở ra không gian.

          - Luồng khói phụ thoát ra từ đầu điếu thuốc đang âm ỉ cháy giữa các lần rít thuốc hoặc từ các mẩu thuốc đang chạy dở bị vứt đi.

          Khói thuốc lá chứa trên 4000 chất khác nhau, trong đó bao gồm hoạt chất gây nghiện, gây ung thư, gây độc tế bào, gây đột biến gen…Một người hút thuốc lá 1 gói mỗi ngày sẽ phải hít khói thuốc lá hơn 70000 lần trong 1 năm, và vì vậy niêm mạc miệng, mũi, họng và khí quản, phế quản sẽ phải tiếp xúc trường diễn với khói thuốc lá. Một số hoạt chất của khói thuốc lá tác động trực tiếp trên niêm mạc còn phần lớn còn lại được hấp thu vào máu hay hòa tan vào nước bọt rồi được nuốt vào. So với luồng khói chính, luồng khói phụ chứa nhựa thuốc và nicotine hai lần nhiều hơn; chứa chất gây ung thư ba lần nhiều hơn, chứa khí CO năm lần nhiều hơn và khí amnonia năm mươi lần nhiều hơn. Hai phần ba số khói từ đầu điếu thuốc đang cháy (luồng khói phụ) sẽ lan tỏa ra môi trường chứ không vào phổi người hút và gây ra bệnh cho người xung quanh (còn gọi là hút thuốc lá thụ động).

          Sau đây là một số tác nhân có ảnh hưởng xấu nhất:

         1-Nicotine: trong một điếu thuốc có chứa khoảng 1 – 3 mg nicotine, đây chính là hóa chất gây nghiện, hút vài lần là nó bắt ta hút tiếp vì tác dụng kích thích ban đầu của hóa chất. Sau khi hít khói thuốc vào, nicotine đi thẳng lên não tạo cho ta cảm giác sảng khoái ngaén haïn nhờ tác động höng phaán thaàn kinh. Nicotine còn giuùp tænh taùo, taêng cöôøng trí nhôù, gia taêng söï minh maãn vaø kheùo leùo, giaûm bôùt buoàn chaùn vaø giaûm stress. Nhưng dùng lâu thì nicotine khiến tim đập nhanh, tăng huyết áp, vị giác tê liệt, tâm trạng thẫn thờ, đờ đẫn.

        2-Carbon monoxide.

Đây là loại khí không mùi, không mầu, có tác dụng xấu là chiếm chỗ của khí oxy khi kết hợp với hồng huyết cầu trong máu làm cho cơ thể bị thiếu dưỡng khí. Chỉ với lượng rất nhỏ nhưng liên tục tác dụng trong thời gian lâu, khí này cũng đưa tới bệnh tim mạch.

         3-Nhựa thuốc lá.

Thuốc lá chứa cả ngàn hóa chất. Gần một nửa có tự nhiên hoặc do phản ứng giữa các hóa chất với nhau khi điếu thuốc được đốt cháy. Một số khác được nhà sản xuất cho thêm để tăng hương vị. Khi cháy, các hóa chất này kết tụ với nhau và tạo ra nhựa thuốc (tar), một hợp chất dính như keo, mầu vàng sậm. Hít vào, nhựa thuốc kích thích cuống họng và phế nang.  Các hóa chất có trong nhựa là acetone, ammonia, benzene, cyanide, formaldehyde, phenol, toluene, cadmium, arsenic, thủy ngân, chì...

Tác hại của thuốc lá đối với sức khoẻ:

          Nhiều nghin cứu so sánh sức khoẻ giữa những người hút thuốc lá và không hút thuốc lá cho thấy có nhiều khác biệt. Những người nghiện thuốc lá thường uống rượu, cà phê và trà nhiều hơn, nhẹ cân hơn, huyết áp thấp hơn và tim đập nhanh hơn. Cứ 2 người hút thuốc lá sẽ có 1 người sẽ tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá và phân nửa trong số này sẽ chết trong tuổi trung niên, mất đi khoảng 22 năm tuổi thọ. Các nhà khoa học cũng nhận thấy có mối liên quan rõ rệt giữa nghiện thuốc lá và nhiều căn bệnh, trong đó nổi bật là bệnh tim mạch, ung thư và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.

Thuốc lá là nguyên nhân của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

         Hút thuốc lá đã được xác định là nguyên nhân của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Trong số 100 người hút thuốc lá thì có đến 80 đến 90 người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Khả năng bị tử vong do bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính gia tăng gấp 30 lần ở những người hút thuốc lá nặng (> 25 điếu /ngày) so với những người không hút thuốc. Hút xì-gà, hút ống điếu và ngay cả những người đã ngưng hút thuốc lá cũng vẫn có thể mắc bệnh và khả năng bị tử vong do bệnh cao hơn so với những người không hút thuốc. Các nhà khoa học nhận thấy ở những người hút thuốc lá bắt đầu xuất hiện hiện tượng viêm nhiễm ở các đường dẫn khí trong phổi. Nếu ngưng thuốc lá sớm, các thay đổi này sẽ hầu như biến mất.            Nhưng nếu vẫn tiếp tục hút thuốc lá năm này qua năm khác sẽ để lại trên phổi những tổn thương không thể hồi phục. Đó là:

  • Các đường dẫn khí trong phổi bị hẹp lại do bị co thắt, đồng thời trong lòng phế quản bị sưng phù lên… và bám nhiều đàm nhớt, hậu quả dẫn đến luồng khí đi qua các phế quản rất khó khăn và bị tắc nghẽn lại.
  • Các phế nang bị mất tính đàn hồi, bị “chai” đi, không còn co giãn được nữa nên khí đi vào các phế nang thường bị kẹt lại, bị nhốt lại khó thoát ra ngoài dẫn đến hiện tượng ứ đọng khí trong phế nang và cũng làm cho luồng khí ra vào phổi bị nghẽn lại.

           Sự tắc nghẽn luồng khí ở phổi sẽ tiến triển ngày càng nặng nề nếu người bệnh tiếp tục hút thuốc lá và làm cho chức năng hô hấp bị sụt giảm dần. Ở những người hút thuốc lá, sự sụt giảm này diễn ra nhanh hơn gấp 2 – 3 lần so với người bình thường, nghiện thuốc lá càng nặng thì sự sụt giảm chức năng hô hấp càng nhanh hơn. Giả định một người bắt đầu xuất hiện bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ở tuổi 45 nếu vẫn tiếp tục nghiện thuốc lá nặng sẽ có khuynh hướng khó thở khi gắng sức ở tuổi 55. Ở tuổi 60, chức năng hô hấp của người bệnh chỉ còn khoảng 20% bình thường, người bệnh bị khó thở ngay cả khi nghỉ ngơi hay gắng sức tối thiểu và có lẽ không vượt qua được tuổi 65. Khi đã mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, cai thuốc lá không làm chức năng hô hấp trở lại như ngày xưa nhưng có thể tác dụng như một phanh hãm làm cho sự sụt giảm chức năng hô hấp chậm lại dần.

          Biểu đồ dưới đây minh họa việc cai nghiện thuốc lá không bao giờ là quá muộn. Khi đã mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, chức năng hô hấp của người bệnh sụt giảm nhanh chóng (đường biểu diễn màu đỏ) nhưng nếu ta cai thuốc lá ở tuổi 45, ngay lập tức chức năng hô hấp không đi xuống nhanh nữa mà diễn tiến thành đường ngang (đường chấm chấm). Thậm chí nếu cai thuốc lá muộn hơn, ở tuổi 65, cũng làm sự sụt giảm chức năng hô hấp chậm lại và người bệnh ít tử vong hơn.

Thuốc lá và các bệnh lý khác

          Ngoài việc là nguyên nhân của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, thuốc lá còn gây ra nhiều căn bệnh đáng sợ khác như:

  1. Thiếu máu cơ tim: Hút thuốc lá là nguyên nhân chính gây bệnh thiếu máu cơ tim. Hút thuốc lá, cao huyết áp và mỡ trong máu cao rất thường dẫn đến bệnh thiếu máu cơ tim. Hút thuốc lá càng nhiều thì càng dễ mắc bệnh và những người hút thuốc lá dễ tử vong do bệnh thiếu máu cơ tim hơn những người không hút thuốc lá.
  2. Tai biến mạch máu não: Hút thuốc lá cũng là nguyên nhân chủ yếu của tai biến mạch máu não.Nhiều nghiên cứu lớn cho thấy ở những người hút thuốc lá càng nhiều thì càng dễ bị tai biến mạch máu não hơn so với những người không hút.
  3. Cao huyết áp: Những người cao huyết áp có hút thuốc lá lại dễ bị cao huyết áp ác tính và dễ tử vong hơn những người cao huyết áp m không hút thuốc lá.
  4.  4.Ung thư: Thuốc lá cũng là nguyên nhân của 30% bệnh ung thư nói chung, trong đó gặp nhiều nhất là ung thư phổi, kế đến là ung thư các cơ quan khác.
  • Ung thư phổi: Những người hút thuốc lá 1 gói mỗi ngày sẽ dễ bị ung thư phổi gấp 10 lần so với người không hút thuốc lá; những người hút thuốc lá 2 gói/ngày thì dễ bị ung thư phổi gấp 25 lần.
  • Ung thư các cơ quan khác: Hút thuốc lá cũng là nguyên nhân gây ung thư thanh quản, hầu, họng, thực quản và bàng quang ở nam cũng như nữ giới. Ngoài ra, hút thuốc lá cũng được xem là có liên quan với ung thư thận, bàng quang, dạ dày và cổ tử cung.
  • 5. Thai nghén: Người mẹ đang mang thai có hút thuốc lá sẽ dễ dẫn đến các tai biến sản khoa như nhau bong non, nhau tiền đạo, sanh non…Mẹ hút thuốc cũng làm thai nhi chậm phát triển, cân nặng lúc sanh giảm trung bình 200g so với mẹ không hút thuốc.
  • 6.Hút thuốc lá thụ động: Hút thuốc lá thụ động là tình trạng những người không hút thuốc nhưng bị tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc lá do người khác hút, thường gặp là những thành viên trong 1 gia đình có người hút thuốc lá. Trẻ có cha hoặc mẹ hút thuốc lá dễ bị mắc bệnh đường hô hấp và có triệu chứng đường hô hấp hơn so với những trẻ có cha mẹ không hút thuốc lá.

          Tóm lại, khói thuốc lá vô cùng độc hại và là nguyên nhân chính gây ra bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều căn bệnh đáng sợ khác, vì vậy ta nên cai thuốc lá. Tuy vậy cai thuốc lá không phải là việc dễ dàng và đòi hỏi nhiều quyết tâm và nỗ lực (Xem bài Làm thế nào để cai thuốc lá).

Chia sẻ

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

KỸ THUẬT SỬ DỤNG THUỐC ĐƯỜNG HÍT

Có nhiều phương pháp đưa thuốc vào trong cơ thể nhằm mục đích chữa trị bệnh. Phương pháp đơn giản và cổ điển nhất là dùng đường uống, kế đến là các phương pháp tiêm chích (tiêm tĩnh mạch, tiêm bắp, tiêm dưới da…) hoặc qua đường hấp thu qua da (thuốc dạng kem, mỡ, cao dán…). Ngoài ra, còn có qua đường hậu môn (thuốc nhét hậu môn), đường ngậm dưới lưỡi, đường hít…   Sử duïng thuoác ñöôøng hít töùc laø phöông phaùp ñöa thuoác tröïc tieáp vaøo ñöôøng hoâ haáp döôùi daïng caùc haït li ti lô löûng trong khoâng khí. Các hạt li ti có kích thước rất nhỏ (dưới 5 mm) mới có thể theo luồng hơi thở hít vào đi theo các phế quản nhỏ đến tận các túi phế nang, còn các hạt có kích thước lớn hơn thường chỉ dừng lại và rơi xuống ở các phế quản lớn. Để có thể đưa thuốc dưới dạng các hạt li ti này vào cơ thể một cách đầy đủ, người bệnh cần phải nắm vững các bước và thực hiện chính xác các thao tác.

SUY DINH DƯỠNG Ở BỆNH NHÂN BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH

Từ xưa đến nay, ông bà ta đã biết rằng dinh dưỡng là một trong những phương pháp cần thiết để giữ gìn sức khỏe, khắc phục bệnh tật, kéo dài tuổi thọ. Đối với những người phải chịu đựng những bệnh tật khác nhau, dinh dưỡng còn là một biện pháp hỗ trợ giúp tăng cường sức khỏe làm cho căn bệnh phục hồi nhanh chóng hơn. Còn đối với một số căn bệnh được gọi là “mãn tính” tức là kéo dài rất nhiều năm cho đến cuối đời như bệnh tiểu đường, cao huyết áp, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính…, biết cách dinh dưỡng hợp lý không chỉ có tác dụng hỗ trợ mà còn được xem là một biện pháp điều trị cần thiết giúp cho người bệnh có thể “sống chung hòa bình” với căn bệnh. Đặc biệt đối với bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, điều chỉnh dinh dưỡng được xem là một trong biện pháp điều trị không dùng thuốc có vai trò quan trọng trong việc tăng cường chất lượng cuộc sống của người bệnh.    

BỆNH LAO Ở PHỤ NỮ CÓ THAI

Nguy cơ nhiễm lao và mắc bệnh lao ở phụ nữ có thai

HEN SUYỄN Ở TRẺ EM

Hen suyễn là bệnh khá thường gặp ở trẻ em, đặc biệt là trẻ em dưới 5 tuổi. Thống kê cho thấy tỷ lệ trẻ em bị hen suyễn cao gấp đôi so với người lớn.  Trẻ trai thường bị mắc hen suyễn hơn trẻ gái. Theo xu hướng chung trên toàn thế giới, số lượng bệnh nhân suyễn, cả người lớn và trẻ em, cng ngy cng gia tăng đáng kể. Tại Pháp, người ta ước tính rằng cứ 10 phút sẽ có một bệnh nhi hen suyễn tương lai chào đời. Và trung bình trong mỗi lớp học sẽ cĩ từ 2 – 3 học sinh bị hen suyễn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hiện nay có khoảng 10% trẻ em dưới 15 tuổi trên thế giới bị hen suyễn. Tại TP.HCM, số liệu từ một số nghin cứu ở quận 10 cho thấy khoảng 10% trẻ em bị hen suyễn. Hen suyễn ở trẻ em cĩ thể đưa đến những hậu quả xấu cho trẻ, trước mắt cũng như lâu dài: Trẻ thường xuyên bị lên cơn, nhất là về ban đêm làm trẻ không ngủ được, không thể vui chơi, chạy nhảy như các trẻ khác, ảnh hưởng về sự pht triển thể chất v tinh thần của trẻ. Trẻ cũng phải thường xuyên nghỉ học do bệnh hoặc để đi khm bệnh, thậm chí phải đi cấp cứu, nhập viện vì khĩ thở, ảnh hưởng đến sự chuyn cần v việc tiếp thu bi vở. Tuy bệnh ít gy tử vong, nhưng theo Tổ chức Y Tế Thế giới hàng năm cũng có khoảng 25.000 trẻ em chết vì hen suyễn trn tồn thế giới, v rất đng tiếc l hầu hết đều là những trường hợp tử vong không đáng có.

HEN SUYỄN VÀ DỊ ỨNG THỨC ĂN

Dị ứng thức ăn là tình trạng cơ thể phát sinh ra một số phản ứng không thuận lợi (còn được gọi là phản ứng dị ứng) sau khi ăn một loại thức ăn nào đó. Lên cơn hen suyễn cấp tính sau khi ăn một loại thực phẩm nào đó cũng được gọi là dị ứng thức ăn và loại thực phẩm ấy được xem là một trong những tác nhân làm khởi phát cơn hen suyễn cấp. Phần lớn các tác nhân làm khởi phát cơn hen suyễn cấp tính là các dị nguyên trong không khí như mạt bụi nhà, phấn hoa, lông súc vật, nấm mốc…, chỉ có một số ít loại thức ăn, đồ uống cũng có thể gây ra cơn hen suyễn cấp với tỉ lệ thấp. Theo thống kê ở Mỹ, có khoảng 6 – 8 % ở trẻ em dưới 3 tuổi và khoảng 2% ở người lớn bị dị ứng với thức ăn. Một số ít trong những người này mắc bệnh hen suyễn và có thể bị khởi phát cơn hen sau khi ăn các loại thực phẩm này.

ĐIỀU TRỊ BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là căn bệnh diễn tiến kéo dài nhiều năm, tiến triển có khuynh hướng nặng dần và thường không thể điều trị khỏi hoàn toàn. Nguyên nhân của bệnh là do hút thuốc lá (90% trường hợp) hoặc tiếp xúc với khói bụi (10%) thường xuyên và lâu năm. Khi bệnh bắt đầu xuất hiện triệu chứng, người bệnh thường vẫn còn đang hút thuốc lá nhưng có khi đã ngưng hút từ lâu, tuy nhiên ảnh hưởng của khói thuốc lá ngày xưa vẫn còn tiếp tục tác động trên phổi và bệnh vẫn tiếp tục tiến triển. Mặc dù là căn bệnh mạn tính nhưng trên nền diễn tiến mạn tính kéo dài đó vẫn thỉnh thoảng xuất hiện các đợt bệnh trở nặng, diễn tiến nhanh, có khi khá trầm trọng đến nỗi phải nhập viện, những đợt bệnh nặng đó được gọi là những đợt cấp hay đợt kịch phát của bệnh. Những đợt cấp này nếu được điều trị tích cực và đúng cách sẽ cải thiện dần và chấm dứt; người bệnh sẽ trở lại tình trạng mạn tính như trước khi vào đợt cấp. Nếu các đợt cấp xuất hiện nhiều và thường xuyên sẽ làm cho căn bệnh diễn tiến xấu đi nhanh hơn.

ĐẶT LỊCH NGAY

BS Oanh

 Thứ 2, Thứ 3, Thứ 5, Thứ 6: 18 – 20g

Thứ 7: 7g30 – 9g30

 

BS Trí

Thứ 4: 18 - 20g

 

HOTLINE LIÊN HỆ: 0908 120 626